नेपालीहरूको महान् चाड बडादसैंअन्तर्गत नवरात्रिको सातौँ दिन अर्थात् ‘फूलपाती’ नेपालीको धार्मिक, सांस्कृतिक तथा ऐतिहासिक परम्परासँग जोडिएको महत्त्वपूर्ण पर्व हो। फूलपातीदेखि नै विशेषगरी दसैंको चहलपहल, उमङ्ग र उल्लास अझ बढ्ने गर्दछ।
घटस्थापनादेखि सुरु भएको नवरात्रिको उल्लासलाई थप उचाइमा पुर्याउँदै फूलपातीले दसैंको मुख्य उत्सवका लागि वातावरण तयार पार्छ। त्यसैले नेपाली जनजीवनमा फूलपातीलाई श्रद्धा, उत्साह र सांस्कृतिक गौरवका साथ मनाइने महत्त्वपूर्ण पर्वका रूपमा लिइन्छ।
भोलि (शनिबार) फूलपातीका दिन घरघरमा विभिन्न पवित्र वनस्पति भित्र्याएर देवी दुर्गाको पूजा गरिँदैछ। विशेषगरी काठमाडौंको हनुमानढोका दरबारमा गोरखाबाट फूलपाती ल्याएर भित्र्याउने परम्पराले यस पर्वलाई थप विशिष्ट बनाएको छ।
परम्पराअनुसार फूलपातीका लागि उखु, केरा, धानको बाला, बेलपत्र, अदुवा, जमुनको पात, जयन्ती, बेसारलगायतका वनस्पति संकलन गरिन्छ। यी वनस्पतिलाई शुभ, समृद्धि, शक्ति र सुरक्षाको प्रतीकका रूपमा लिइन्छ। धार्मिक मान्यताअनुसार फूलपातीका रूपमा भित्र्याइने वनस्पतिमा देवी दुर्गाको शक्ति र उपस्थितिको प्रतीकात्मक अर्थ जोडिएको छ।
काठमाडौंमा फूलपाती भित्र्याउने विशेष समारोह ऐतिहासिक हनुमानढोका दरबारमा आयोजना गरिन्छ। परम्परागत रूपमा गोरखाबाट ल्याइएका फूलपातीलाई रानीपोखरी क्षेत्र हुँदै बाजागाजा, भजनकीर्तन र सैनिक सम्मानसहित हनुमानढोकास्थित दसैंघरमा भित्र्याइन्छ। यस अवसरमा नेपाली सेनाको गुर्जु पल्टनसहित विभिन्न सांस्कृतिक झाँकी र परम्परागत गतिविधि प्रस्तुत गरिन्छन्।
फूलपाती भित्र्याउने समारोहमा मालश्री धुन, भगवती स्तुति र परम्परागत बाजागाजाले धार्मिक वातावरणलाई थप उल्लासमय बनाउँछन्। टुँडिखेलमा दिइने लहरे बढाइँ पनि यस अवसरको आकर्षणका रूपमा रहँदै आएको छ। बढाइँको आवाज उपत्यकाका विभिन्न स्थानसम्म सुनिने भएकाले काठमाडौं उपत्यकामा फूलपाती भित्र्याउने र पूजा गर्ने चहलपहल अझ बढ्छ।
नेपालको राजसंस्थासँग पनि फूलपातीको परम्पराको गहिरो सम्बन्ध रहेको छ। शाहवंशीय शासनकालमा गोरखाबाट काठमाडौंसम्म फूलपाती ल्याएर दरबारमा भित्र्याउने चलनले विशेष महत्त्व पाएको मानिन्छ। विभिन्न स्थानबाट संकलित वनस्पतिलाई राजधानीमा ल्याएर पूजा गर्ने परम्पराले नेपालको भौगोलिक तथा सांस्कृतिक विविधतालाई एक सूत्रमा जोड्ने प्रतीकात्मक भूमिका निर्वाह गर्दै आएको छ।
धार्मिक दृष्टिकोणले फूलपाती देवी दुर्गाको आराधनासँग सम्बन्धित छ। यस दिन घर तथा मन्दिरमा विधिपूर्वक पूजा गरी सुख, शान्ति, समृद्धि र परिवारको कल्याणको कामना गरिन्छ। फूलपातीसँग जोडिएका वनस्पतिलाई प्रकृति, उर्वरता र जीवनको निरन्तरताका प्रतीकका रूपमा समेत लिइन्छ। नवरात्रिका क्रममा गरिने विशेष पूजाले दसैंको धार्मिक महत्त्वलाई अझ गहिरो बनाउँछ।
सांस्कृतिक रूपमा फूलपातीले नेपाली समाजमा पारिवारिक एकता, सामाजिक सद्भाव र सामूहिक उत्सवको भावना अभिवृद्धि गर्दछ। देशका विभिन्न भूभाग तथा समुदायमा आ-आफ्नै परम्परा र संस्कारअनुसार फूलपाती मनाइने भए पनि देवी दुर्गाप्रतिको श्रद्धा र दसैंप्रतिको उत्साह साझा विशेषताका रूपमा रहेका छन्। नेवार समुदायलगायत विभिन्न समुदायमा स्थानीय सांस्कृतिक परम्पराअनुसार यस पर्वलाई विशेष महत्त्वका साथ मनाइन्छ।
पछिल्लो समय विदेशमा रहेका नेपाली समुदायले पनि दसैंसँगै फूलपातीको परम्परालाई निरन्तरता दिँदै आएका छन्। यसले नेपाली संस्कृति, धार्मिक आस्था र परम्परालाई अन्तर्राष्ट्रिय समुदायमाझ परिचित गराउन सहयोग पुर्याएको छ।
फूलपाती केवल वनस्पति भित्र्याएर पूजा गर्ने दिन मात्र होइन, नेपाली समाजको धार्मिक आस्था, ऐतिहासिक विरासत, प्रकृतिप्रतिको सम्मान र राष्ट्रिय एकताको प्रतीक पनि हो।
